مطلوبهاى دنيوى و از دنيا ، و مونسى براى او به جز پروردگار متعال نيست . و نطق و اشاره و نفس كشيدن او به سبب او و براى او و از او و با او مىباشد . پس او در روضه‌ها و محيط قد است و پاك پروردگار قدوس حركت و آمد و رفت مىكند ، و پيوسته از لطائف فضل و كرم او توشه گرفته و استفاده مىنمايد . و معرفت ريشه و پايه است براى ايمان ، و ايمان فرع و شاخه اى است از او . [ ( شرح ) ] معرفت به معنى شناختن است ، يعنى علمى كه در موارد جزئى و به قيد خصوصيات و قيود باشد . معرفت اولين مرحله از آشنايى و قدم گذاشتن در بساط قرب الهى است ، و هر چه معرفت بيشتر و وسيعتر گردد : آشنايى و نور ايمان و قرب كاملتر خواهد شد . معرفت چون قويتر گشت : ارتباط و علاقه و آشنايى و اشتياق به انس و حضور و لقا بيشتر شده ، و پيوسته قلب او وابسته به خداى متعال شده ، و در همه حال متوجه و ناظر اوست . او صورة با مردم معاشرت و آميزش مىكند ، ولى باطنا با خداست ، و چنان شوق ديدار و حضور او شديد است كه مختصر غفلت و كنار رفتن او معادل با نيستى و مرگ است . و چون آشنايى و معرفت به حد كامل رسيد : او محل امن براى وديعه‌ها و امانتهاى الهى مىشود ، چون قسمتى از مقامات و علوم ربانى كه به او سپرده مىشود ، كنز اسرار پوشيده و معارف مخصوص خواهد شد كه به بندگان خاص و متقرب عطا مىشود ، و معدن انوار و مخزن صفات و اسماء حسنى گردد ، و راهنماى رحمت و نمايندهء مهربانى و فيوضيات ربانى شود ، و محمل و بار برندهء علوم حقيقت گشته ، و ميزان و وسيلهء سنجش و مظهر عدل و فضل الهى مىباشد . آرى اينها امتيازاتيست كه براى صاحبان معرفت و آنان كه آشنايى به درگاه احديت پيدا كرده‌اند ، داده مىشود . اينها از خصوصيات و امتيازات انبياى الهى است كه به حواريين و أصحاب خاص و اولياى مخصوص آنان و بندگان مقرب پروردگار متعال كه صاحبان معرفت هستند ، داده مىشود . پس همهء امتيازات مخصوص و مقامات روحانى و ارتباطات معنوى بعد از حصول معرفت حاصل مىشود . و معرفت هم به نور بصيرت و شهود قلب در اثر تزكيه و تهذيب و اخلاص و گذشتن از خود بينى و خودستايى و خود نمايى ، ميسور گردد . و اما آنچه از راه تقليد و يا اقامهء دليل و برهان و تحصيل علوم رسمى متداوله به دست مىآيد : نتيجهء قطعى نمىبخشد ، و از حقيقت معرفت و شناسايى بيرون بوده ، و منشأ اين امتيازات نخواهد شد . و مردم عادى در اين جهت سخت به اشتباه دچار شده ، و با تحصيل مختصرى از علوم رسمى و با ياد گرفتن قواعدى از علوم دينى متداوله خود را از مصاديق اهل معرفت و از اولياى حق و صاحبان بصيرت مىپندارند ، آنان براى هميشه در اين جهالت و غرور و گمراهى